Ուրոլոգիական անհետաձգելի վիճակներ․ երբ է անհրաժեշտ անհապաղ դիմել բժշկի

Ուրոլոգիական որոշ ախտանիշներ կարող են հանկարծակի առաջանալ և պահանջել անհետաձգելի բժշկական օգնություն։ Միզելու անկարողությունը, մեզի արտազատման կտրուկ դադարումը, առատ արյունամիզությունը կամ ամորձու հանկարծակի ուժեղ ցավը այն նշաններից են, որոնց դեպքում բժշկին դիմելը չի կարելի հետաձգել։

Այս վիճակների պատճառները տարբեր են՝ միզուղիների խցանումից և վարակից մինչև արյունահոսություն կամ ամորձու արյունամատակարարման սուր խանգարում։ Որոշ դեպքերում ժամերի կորուստը կարող է հանգեցնել օրգանի անդառնալի վնասման կամ նույնիսկ կյանքին սպառնացող բարդությունների։

Սուր միզակապություն

Սուր միզակապությունը վիճակ է, երբ մարդը հանկարծակի չի կարողանում միզել՝ չնայած միզապարկը լցված է։ Սովորաբար առաջանում է միզելու ուժեղ ցանկություն, ցավ կամ ճնշման զգացում որովայնի ստորին հատվածում, երբեմն՝ տեսանելի փքվածություն։

Սուր միզակապությունը բժշկական անհետաձգելի վիճակ է։ Ըստ ԱՄՆ Շաքարային դիաբետի, մարսողական և երիկամային հիվանդությունների ազգային ինստիտուտի (NIDDK)՝ միզելու անկարողության կամ որովայնի ուժեղ ցավի դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել բժշկական օգնության։

Հնարավոր պատճառներից են՝

• շագանակագեղձի բարորակ մեծացումը,
• միզուկի նեղացումը,
• միզուղիների քարերը,
• արյան մակարդուկով միզուղիների խցանումը,
• վարակը կամ բորբոքումը,
• կոնքի շրջանում գոյացությունները,
• նյարդաբանական խանգարումները,
• որոշ դեղամիջոցներ կամ վիրահատությունից հետո առաջացած խանգարումները։

Սուր միզակապության դեպքում առաջնային նպատակը սովորաբար լցված միզապարկի դատարկումն է կատետերի միջոցով, որից հետո բժիշկը պարզում և բուժում է միզակապության պատճառը։

Անուրիա

Անուրիան պետք է տարբերել սուր միզակապությունից։ Միզակապության դեպքում մեզն արտադրվում է երիկամներում և հասնում միզապարկ, սակայն մարդը չի կարողանում այն արտազատել։ Անուրիայի դեպքում մեզի արտադրությունը բացակայում է կամ ծայրահեղ նվազած է։

Cleveland Clinic-ի անուրիայի ուղեցույցը այն դասակարգում է որպես անհետաձգելի և հնարավոր կյանքին սպառնացող վիճակ։

Անուրիայի հնարավոր պատճառները ներառում են երիկամների սուր վնասումը, ծանր ջրազրկումը կամ արյան կորուստը, շոկը, սրտային անբավարարությունը, երիկամների ծանր հիվանդությունները, որոշ դեղամիջոցներ կամ թունավոր նյութեր։ Մեզի արտահոսքի երկկողմանի խցանումը, օրինակ՝ քարերի կամ այլ խոչընդոտի պատճառով, նույնպես կարող է հանգեցնել մեզի արտազատման կտրուկ նվազման կամ դադարի։

Եթե մարդը սովորականի պես հեղուկ է ընդունում, սակայն մեզ գրեթե չի արտազատում կամ ընդհանրապես չի միզում, հատկապես եթե միաժամանակ առկա են թուլություն, այտուցներ, սրտխառնոց, շնչառության դժվարացում կամ ընդհանուր վիճակի վատացում, անհրաժեշտ է անհապաղ բժշկական գնահատում։

Արյունամիզություն և միզապարկի տամպոնադա

Արյունամիզությունը (հեմատուրիա) մեզում արյան առկայությունն է։ Տեսանելի հեմատուրիայի դեպքում մեզը կարող է լինել վարդագույն, կարմիր, մուգ շագանակագույն կամ թեյի գույնի։

Արյունամիզության պատճառները բազմաթիվ են։ Դրանցից են միզուղիների վարակները, երիկամի կամ միզապարկի քարերը, շագանակագեղձի հիվանդությունները, երիկամների հիվանդությունները, վնասվածքները և միզուղիների ուռուցքները։ Օրինակ՝ ԱՄՆ Քաղցկեղի ազգային ինստիտուտը (NCI) նշում է արյունամիզությունը որպես միզապարկի քաղցկեղի ամենատարածված ախտանիշ, թեև մեզում արյան առկայությունը շատ ավելի հաճախ կարող է պայմանավորված լինել նաև ոչ ուռուցքային հիվանդություններով։

Տեսանելի արյունամիզությունը պետք է բժշկական գնահատման ենթարկվի նույնիսկ այն դեպքում, երբ ցավ չկա։

Հատկապես վտանգավոր է ուժեղ արյունահոսությունը, երբ մեզում առաջանում են արյան մակարդուկներ։ Դրանք կարող են կուտակվել միզապարկում և փակել մեզի արտահոսքը՝ առաջացնելով միզապարկի տամպոնադա կամ մակարդուկային միզակապություն։ Mayo Clinic-ը շեշտում է, որ արյան մակարդուկներով արտահայտված ուժեղ արյունամիզությունը շտապ խնդիր է, քանի որ կարող է խցանել միզապարկի ելքը և անհնար դարձնել միզելը։

Եթե արյունամիզությունն ուղեկցվում է մակարդուկներով, միզելու անկարողությամբ, ուժեղ ցավով, գլխապտույտով, արտահայտված թուլությամբ կամ առատ շարունակվող արյունահոսությամբ, անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել շտապ բժշկական օգնության։

Սուր փոշտ (ամորձու հանկարծակի ցավ և այտուցվածություն)

Սուր փոշտը հանկարծակի առաջացած ցավով, այտուցվածությամբ կամ այլ սուր փոփոխություններով արտահայտվող վիճակների ընդհանուր անվանումն է։ Այն հատկապես կարևոր ուրոլոգիական անհետաձգելի վիճակ է երեխաների և դեռահասների շրջանում, սակայն կարող է հանդիպել նաև մեծահասակների մոտ։

Հնարավոր պատճառներից են՝

• ամորձու ոլորումը,
• ամորձու հավելուկի ոլորումը,
• էպիդիդիմիտը կամ էպիդիդիմոօրխիտը,
• ամորձու վնասվածքը կամ պատռվածքը,
• փոշտի հեմատոման,
• ճողվածքի օղակումը և այլ վիճակներ։

Դրանցից ամենավտանգավորներից է ամորձու ոլորումը (testicular torsion)։ Այս դեպքում ամորձին պտտվում է սերմնալարի շուրջ՝ խանգարելով կամ դադարեցնելով արյան մատակարարումը։

Բնորոշ է հանկարծակի և ուժեղ միակողմանի ցավը, որը կարող է ուղեկցվել փոշտի այտուցվածությամբ, սրտխառնոցով, փսխմամբ կամ որովայնային ցավով։ Ամորձին երբեմն գտնվում է սովորականից ավելի բարձր կամ անսովոր դիրքում։ Mayo Clinic-ի ամորձու ոլորման ուղեցույցը խորհուրդ է տալիս հանկարծակի կամ ուժեղ ամորձային ցավի դեպքում անհապաղ դիմել շտապ օգնության։

Այստեղ ժամանակը վճռորոշ է։ Եվրոպական ուրոլոգիական ասոցիացիայի (EAU) Acute Scrotum ուղեցույցի համաձայն՝ ամորձու ոլորման դեպքում անդառնալի փոփոխությունների և հյուսվածքի մեռուկացման վտանգը ժամանակի ընթացքում մեծանում է, իսկ կրիտիկական ժամանակահատվածը մոտավորապես 4–6 ժամ է։

Ուստի հանկարծակի ուժեղ ամորձային ցավի դեպքում չի կարելի սպասել, որ ցավն ինքնուրույն կանցնի։ Նույնիսկ եթե հանկարծակի ցավը որոշ ժամանակ անց անհետանում է, անհրաժեշտ է շտապ բժշկական գնահատում, քանի որ հնարավոր է ամորձու ընդհատվող ոլորում և ինքնուրույն հետադարձ պտույտ։

Երբ պետք է անհապաղ դիմել բժշկի

Շտապ բժշկական օգնության դիմեք, եթե առկա է՝ հանկարծակի միզելու անկարողություն, մեզի արտազատման կտրուկ նվազում կամ դադար, առատ արյունամիզություն՝ հատկապես մակարդուկներով կամ միզելու դժվարությամբ, հանկարծակի ուժեղ ցավ կամ այտուցվածություն ամորձու/փոշտի շրջանում։

Այս իրավիճակներում տնային պայմաններում պատճառը պարզելու կամ ախտանիշների անցնելուն սպասելու փորձը կարող է վտանգավոր լինել։ Արագ բժշկական գնահատումը հնարավորություն է տալիս ժամանակին վերականգնել մեզի արտահոսքը կամ արյունամատակարարումը, վերահսկել արյունահոսությունը և կանխել երիկամի, միզապարկի կամ ամորձու անդառնալի վնասումը։

Բժշկական ծանուցում. Այս հոդվածը տրամադրվում է կրթական և տեղեկատվական նպատակներով և չի փոխարինում բժշկի խորհրդատվությանը, ախտորոշմանը կամ բուժմանը։ Նկարագրված անհետաձգելի ախտանիշների առկայության դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել շտապ բժշկական օգնության։